آن را داريم ، بايد به دلايل و نمونه‌هايى از آيات روشنگر بپردازيم . قرآن مجيد سراسر دلايل و نمونه است . از جمله : يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ « 1 » . در آيهء نخست مىبينيم ، واژهء كليديى كه لگام معنا را در دست دارد ، « حكمت ( فرزانگى ) » است . و در آيهءدوم ، « يَذَّكَّرُ ( درنمىيابد ) » واژه‌اى است كه تمامى انديشه را به خود اختصاص داده و كليد حلّ ابهام آيه است . اگر كسى ادّعا كند كه مىتواند مفهومى رسا براى دو واژهء « حكمت » و « يذكّر » ارائه دهد يا به معناى دقيق و درست آن دو دست يابد ، از وى مىخواهيم از اين ادّعا دست بكشد ؛ چون حكمت در اين‌جا به معناى نبوّت است و به معناى احاطه داشتن به معانى قرآن و فلسفه از ابتدا تا انتها و به معناى نظر افكندن به حقيقت اشياست . واژهء « يذكّر » به معناى « مىشناسد » ، « انديشه مىكند » ، « در مىيابد » يا « مشاهده مىكند » است . همهء اين سخنان از اين دو واژه است كه در دل و جان ، جايى درست مىگيرند و رضامندى عقل را دربر دارند امّا با اين همه ، نمىتواند عطش زياد دانستن و شناخت بيشتر را بكاهد ؛ چون توانايى رضايت و اقناع كامل را ندارد . از اين رو ، شخص همچنان خود را در برابر دو واژهء گسترده و فراگير و با افقهاى وسيع مىبيند كه دست يافتنى نيستند ، و بدين ترتيب ندانسته‌هايش كشف نمىشود . همچنين است اين آيه : إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا « 2 » . « أمانة » قلب آيه و كليد آن است و هيچ راهى براى فهم و درك آيه به جز فهم اين واژه ، وجود ندارد . برخى از مفسّران معتقدند كه منظور توحيد است و برخى مىگويند عقل است و برخى هم معتقدند كه مراد اختيار است و برخى ديگر مىگويند منظور هيأت و صورت بشرى است كه انسان به واسطهء آن خليفهء خداوند در زمين گرديد . مىبينيم كه هيچ يك از مفسّران نمىتوانند به طور قطع در اين باب

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 269 : [ خدا ] به هر كس كه بخواهد حكمت مىبخشد و به هر كس حكمت داده شود ، به يقين خيرى فراوان داده شده است ؛ و جز خردمندان ، كسى پند نمىگيرد . ( 2 ) - احزاب ( 33 ) آيه 72 : ما امانت [ الهى ] و بار تكليف را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه كرديم ؛ پس ، از برداشتن آن سر باز زدند و از آن هراسناك شدند ولى انسان آن را برداشت به راستى او ستمگرى نادان بود .